Sự bất bình đẳng vùng miền ở Việt Nam: Vì sao mọi thứ không có phần cho miền Nam?

Sự lệch pha trong bức tranh tăng trưởng kinh tế giữa các vùng miền tại Việt Nam đang chạm tới những con số báo động.

Trong khi các tỉnh thành phía Bắc như Quảng Ninh, Hải Phòng hay Bắc Ninh…, liên tục ghi nhận mức tăng trưởng GDP dao động từ 11% đến 15%, thì vùng đồng bằng sông Cửu Long – một vựa lúa chiến lược của cả nước lại chỉ ở mức 5% đến 6%.

Theo giới chuyên gia, sự chênh lệch này phơi bày một thực tế gai góc, khi nguồn lực ngân sách khổng lồ đang bị phân bổ thiếu cân bằng giữa các vùng miền một cách trầm trọng.

Nếu coi tổng nguồn vốn đầu tư công hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số như một “chiếc bánh” ngân sách, thì rõ ràng khu vực phía Nam và miền Tây Nam Bộ gần như không có phần bánh đủ sức tạo nên đòn bẩy kinh tế.

Tuy nhiên, sự bất bình đẳng này không phải là hiện tượng mới xuất hiện ngày một ngày hai, mà là hệ quả tích tụ từ hàng thập kỷ trong việc chệch hướng trong chính sách vĩ mô và sự đứt gãy về nền tảng xã hội.

Đáng chú ý, số liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại, khi chỉ 14,5% lao động từ 15 tuổi trở lên tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long có bằng cấp hoặc chứng chỉ đào tạo.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân cả nước là khoảng 27% đến 28%, đồng thời tụt hậu xa so với Hà Nội với 38%, TP.HCM với 28%, hay thậm chí là vùng Trung du và miền núi phía Bắc tới 22%.

Việc Nam bộ, một vùng đất màu mỡ, từng là cái nôi thương mại lớn của khu vực, lại rơi vào tình trạng có tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp nhất cả nước phản ánh những tổn thương sâu sắc mang tính lịch sử.

Nguồn gốc của sự suy giảm này bắt đầu từ giai đoạn sau năm 1975, khi các chính sách thẩm tra lý lịch gắt gao trong việc tuyển sinh đại học và xét đi du học đã đóng sập cánh cửa tiến thân của con em hàng triệu gia đình thuộc chế độ cũ hoặc tầng lớp tư sản, địa chủ.

Việc tước đoạt cơ hội học tập của cả một thế hệ trí thức không chỉ làm đứt gãy sự tích lũy văn hóa mang tính kế thừa trong gia đình, mà còn làm triệt tiêu động lực – khi giáo dục là con đường đổi đời duy nhất.

Khi bệ đỡ văn hóa gia đình mất đi, các thế hệ tiếp nối đành buông xuôi, quay lại với lao động chân tay đơn thuần để mưu sinh theo thời gian.

Bên cạnh đó, hàng loạt các chính sách cải tạo công thương nghiệp đã đánh một đòn tử huyệt vào tầng lớp doanh nhân tại Chợ Lớn và các trung tâm thương mại miền Tây.

Để từ đó, mạng lưới tài chính, giao thương lúa gạo vốn kết nối trực tiếp Sài Gòn với các tỉnh tây Nam bộ bị xóa bỏ hoàn toàn bởi sóng quốc hữu hóa.

Đồng thời, làn sóng chảy máu chất xám khi hàng loạt bác sĩ, kỹ sư, giáo sư và các nhà tư bản bỏ đất nước ra đi càng khiến miền Nam kiệt quệ về cả vốn con người lẫn nguồn lực.

Hơn thế nữa, một nghịch lý lớn hơn nằm ở công tác quản trị và hoạch định chính sách. Dù là lực lượng am hiểu sâu sắc đặc tính địa lý và kinh tế sông nước, nhưng các cán bộ gốc miền Nam vẫn chiếm tỷ lệ rất thấp ở thượng tầng Ba Đình.

Việc áp đặt các mô hình quy hoạch mang tư duy “hồng hơn chuyên” của hệ thống chính trị được duy trì, sự gạt bỏ nguồn lực kỹ trị tài năng đã biến họ thành những “trái chanh” bị vắt kiệt.

Chưa hết, Hà Nội và các tỉnh phía Bắc ngày nay tập trung hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu cùng các khu công nghiệp công nghệ cao thu hút dòng vốn FDI dồi dào.

Nhưng, việc tập trung nguồn lực theo tư duy “đào Nam đắp Bắc” hay cào bằng kinh tế không bao giờ là công thức giúp Việt Nam trở nên giàu có bền vững.

Một quốc gia muốn bứt phá không thể dựa vào việc rút cạn sinh lực của vùng động lực phía Nam để bơm nuôi chỉ tiêu ở nơi khác, bởi khi kinh tế miền Nam bị tổn thương, toàn bộ đất nước sẽ phải trả giá.